Witaminy i minerały

Witaminy i minerały to niezbędne składniki odżywcze: witaminy to związki organiczne pełniące funkcje koenzymów i antyoksydantów (np. wit. A, D, E, K, B-kompleks, C), natomiast minerały to pierwiastki nieorganiczne kluczowe dla budowy kości, przewodnictwa nerwowego, równowagi elektrolitowej i procesów hematopoezy (np. Ca, Mg, Fe, Zn, Se, K, Na, I). Ich biodostępność zależy od formy chemicznej i diety — witaminy rozpuszczalne w tłuszczach wymagają tłuszczu do wchłaniania, witamina C zwiększa wchłanianie żelaza, zaś fityniany i błonnik mogą ograniczać przyswajanie niektórych minerałów. Główne źródła to różnorodne produkty: warzywa, owoce, pełne ziarna, nabiał, mięso, ryby, orzechy i rośliny strączkowe. Niedobory prowadzą do charakterystycznych schorzeń (np. szkorbut przy braku wit. C, krzywica przy niedoborze wit. D, anemia przy deficycie żelaza/B12), a nadmiar — do toksyczności (np. hiperwitaminoza A/D, przeciążenie żelazem). Najlepszą strategią jest zbilansowana dieta dostosowana do wieku i stanu fizjologicznego; suplementację stosuje się celowo u grup ryzyka (ciąża — kwas foliowy, osoby z małą ekspozycją na słońce — wit. D, weganie — B12, kobiety menstruujące — żelazo) i powinna być oparta na badaniach laboratoryjnych oraz konsultacji lekarskiej.