Uzależnienia

Uzależnienia to przewlekłe zaburzenia mózgu charakteryzujące się przymusem korzystania z substancji lub wykonywania określonych zachowań pomimo szkód zdrowotnych i społecznych. Obejmują uzależnienia od substancji (alkohol, opioidy, nikotyna, benzodiazepiny, kokaina itp.) oraz zachowań (hazard, gry, internet, zakupy). Patofizjologia opiera się na dysfunkcji układu nagrody — dopaminergicznych i glutaminergicznych szlaków — prowadzącej do tolerancji, narastającej kompulsji i objawów odstawiennych; istotną rolę odgrywają czynniki genetyczne, środowiskowe i współistniejące zaburzenia psychiczne. Rozpoznanie opiera się na kryteriach DSM‑5/ICD‑11, ocenie nasilenia, współwystępowaniu chorób somatycznych i psychiatrycznych oraz ryzyku powikłań. Leczenie jest wielodyscyplinarne: detoksykacja medyczna, farmakoterapia ukierunkowana na objawy i profilaktykę nawrotów (np. metadon, naltrekson, vareniklina), psychoterapia poznawczo‑behawioralna, motywacyjne wsparcie, programy rehabilitacyjne oraz strategie redukcji szkód. Wczesna interwencja, monitorowanie nawrotów i opieka długoterminowa zwiększają szanse na poprawę funkcjonowania i zmniejszenie powikłań.